Sắt là một trong những nguồn tài nguyên dồi dào và cũng là một thành phần quan trọng cấu tạo nên vỏ Trái Đất. Sắt có mặt trong đất, hơi nước, nước ngầm, nước mặt,… Hàm lượng Sắt và dạng tồn tại của chúng tùy thuộc vào các nguồn khác nhau, điển hình như: Sắt chiếm từ 0,5 đến 4,3% trong đất, trong hơi nước có khoảng 0,7 mg/L, và trong nước ngầm có khoảng 10 mg/L. Thậm chí, sắt cũng có mặt trong cơ thể người, đóng góp một vai trò sinh học đáng kể trong việc vận chuyển oxy trong máu. Việc hấp thu một lượng Sắt cần thiết vào cơ thể là rất tốt đối với sức khỏe. Tuy nhiên, việc chứa đựng dư lượng sắt ở dạng không hấp thụ được sẽ gây những ảnh hưởng khôn lường đến sức khỏe con người. Vì vậy, chúng ta cần quan tâm đến việc sử dụng nước trong ăn uống hoặc sinh hoạt, đặc biệt là tránh sử dụng nước nhiễm sắt để tránh việc hấp thu quá mức cho phép các ion sắt vào cơ thể.

1. Thế nào là nước nhiễm sắt?

Nước nhiễm sắt là nước có hàm lượng ion sắt vượt giới hạn cho phép của các quy chuẩn. Sắt thường tồn tại trong nước theo 4 dạng:

• Fe²⁺ (Ferrous iron): là dạng tồn tại phổ biến nhất của sắt trong nước. Nó tồn tại trong điều kiện rất ít oxy, điển hình như trong nước ngầm hoặc nước giếng sâu. Ở dạng ion này, sắt không gây ra bất kỳ đổi màu nào cho nước. Vì thế, nước có chứa Fe²⁺ vẫn giữ nguyên trạng thái trong và không màu, rất khó để nhận biết.
• Fe³⁺ (Ferric iron): dạng sắt này được sinh ra do quá trình bị oxy hóa của Fe²⁺. Loại sắt này không hòa tan được trong nước và thường có màu nâu đỏ. Do đó, nước có sự tồn tại của dạng sắt này thường có màu nâu hoặc cam và có mùi tanh.
• Vi khuẩn sắt (Iron bacteria): là dạng sinh vật nhỏ sống trong đất, nước ngầm hoặc nước mặt. Các vi khuẩn này kết hợp với sắt (hoặc mangan) và oxy để tạo nên những mảng gỉ hoặc chất nhờn có trong đường ống hoặc trong các hệ thống ống nước.
• Sắt hữu cơ (Organic iron): sắt kết hợp với các hợp chất hữu cơ khác nhau và tồn tại dưới dạng phức hợp hữu cơ. Ở dạng này, sắt không gây nguy hiểm đến sức khỏe con người, chỉ gây đổi màu nước và tạo nên mùi mốc.

2. Tác hại của nước nhiễm sắt

Việc sử dụng nước nhiễm sắt sẽ gây ra những ảnh hưởng không tốt đến chất lượng cuộc sống con người. Nguồn nước sinh hoạt nhiễm sắt có thể gây ra các bệnh về da hoặc gây ra các vấn đề về sức khỏe nêu sử dụng lâu dài. Sự có mặt của sắt có trong nước dùng cho tắm gội làm giảm khả năng rửa sạch xà phòng, gây tắc lỗ chân lông và các vấn đề về da. Ngoài ra, sử dụng nước có nhiễm sắt trong ăn uống có thể gây ra các bệnh về dạ dày, huyết sắc tố, hoặc có thể phá hỏng gan, tuyến tụy và tim nếu hàm lượng sắt tích tụ trong cơ thể quá mức. Không chỉ ảnh hưởng đến con người, nếu sử dụng nước nhiễm sắt trong sinh hoạt hằng ngày, các đồ dùng trong gia đình sẽ nhanh hỏng do sắt bám vào bề mặt các đồ vật tạo nên các lớp gỉ sét mất thẩm mỹ. Không những thể, sử dụng nước nhiễm sắt trong nấu nướng hoặc pha trà sẽ làm mất đi mùi vị, màu sắc và chất lượng của thức ăn hoặc nước trà.

Để giảm thiểu những vấn đề do sử dụng nguồn nước nhiễm sắt gây ra, chúng ta cần tích cực quan tâm đến việc kiểm tra chất lượng nước thường xuyên và có biện pháp xử lý nhanh chóng nhằm giảm thiểu việc có mặt hàm lượng sắt quá mức cho phép.

3. Quy chuẩn về hàm lượng sắt trong nước

Tham khảo các quy chuẩn về hàm lượng sắt trong nước:

• QCVN 01-1:2018/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt.
• QCVN 6-1:2010/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai.
• QCVN 08-MT:2015/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt.
• QCVN 09-MT:2015/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ngầm.
• QCVN 10-MT:2015/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển.